Een echtscheiding, er komt veel op je af

Een echtscheiding is in de regel een emotioneel heftige periode waarin er veel op je af komt. Het regelen van uiteenlopende praktische zaken in combinatie met het verwerken van de gevoelsaspecten vormt vaak een taaie dobber. In deze situatie wordt er logischerwijs al snel gekeken naar de kinderen, de boedelverdeling en zaken zoals de hoogte van de alimentatie. Toch moeten ook de fiscale gevolgen van een echtscheiding zeker niet worden onderschat. Daarom besteden we in het volgende artikel aandacht aan vier veel voorkomende fiscale valkuilen bij echtscheiding.

Valkuil 1: fiscaal partnerschap

Bij een echtscheiding moeten partners die uit elkaar gaan zich beseffen dat het fiscaal partnerschap voor de inkomstenbelasting pas eindigt op het moment dat:

1. Het verzoek tot scheiding of scheiding van tafel en bed is ingediend bij de rechter;
2. De partners niet meer op hetzelfde adres staan ingeschreven in de gemeentelijke basisadministratie.

Zolang er niet wordt voldoen aan beide voorwaarden, blijft men voor de Belastingdienst fiscale partners. In dit geval ben je verplicht om bepaalde inkomsten en aftrekposten samen te verdelen. Komen jullie er samen niet uit, dan moet je ieder 50% aangeven.

Voldoet men wel aan allebei de voorwaarden, dan mag in dat jaar nog ervoor gekozen worden om het hele jaar als fiscale partners te worden beschouwd. Dat lijkt fiscaal voordelig, maar dat is het niet altijd. Zo kan de keuze gevolgen hebben voor bijvoorbeeld de (aanvullende) alleenstaande-ouderkorting. Gaat men vóór 1 juli uit elkaar, dan heeft men mogelijk recht op deze korting. Dat is niet het geval als je kiest voor fiscaal partnerschap, dan scheelt dat je in het meest ongunstige geval ongeveer € 189 per maand.

Tip: kies niet automatisch in het jaar van echtscheiding voor fiscaal partnerschap. Het is niet altijd voordelig en de fiscale gevolgen kunnen groot zijn. Laat je hierover goed voorlichten.

Heb je twee kinderen? Dan is het voordelig om één kind in te schrijven op het adres van de ene ouder en één kind op het adres van de andere ouder. Zo profiteer je namelijk beiden van de heffingskorting voor alleenstaande ouders. Dit heeft mogelijk wel gevolgen voor de forfaitaire aftrek van de kinderalimentatie als je voor het kind kinderbijslag ontvangt.

Valkuil 2: Alimentatie

Kinderalimentatie

Kinderalimentatie is niet belast bij de ontvangende ouder en niet aftrekbaar bij de betalende ouder. Betaal je kinderalimentatie dan heb je mogelijk wel recht op de forfaitaire aftrek (normbedrag dat is vastgesteld door de overheid) voor de kosten van het levensonderhoud van de kinderen. Dat kan echter alleen als je voor het kind geen kinderbijslag krijgt en het kind zelf geen studiefinanciering ontvangt. Hoeveel je mag aftrekken, hangt af van de mate waarin je het kind onderhoudt én de leeftijd van het kind. Per 1 januari 2012 is deze leeftijdsgrens verlaagd van 30 jaar naar 21 jaar.

Let op: zoals gezegd stopt de aftrek levensonderhoud voor kinderen zodra het kind studiefinanciering ontvangt. In de meeste gevallen loopt de kinderalimentatieplicht echter nog wel door.

Partneralimentatie

Als één van beiden na de echtscheiding niet voldoende inkomsten heeft om in zijn/haar eigen levensonderhoud te kunnen voorzien, heeft de ander de plicht om bij te dragen in de kosten van levensonderhoud. Deze alimentatieplicht eindigt in principe na twaalf jaar. Duurde het huwelijk korter dan vijf jaar en zijn er geen kinderen, dan duurt de alimentatieplicht niet langer dan dat het huwelijk duurde.

De verplichting tot het betalen van partneralimentatie stopt als degene die de alimentatie krijgt, met een ander trouwt, gaat samenwonen of een geregistreerd partnerschap aangaat.

Partneralimentatie is bij de ontvanger belast en voor de betaler fiscaal aftrekbaar. Meestal spreken partijen met elkaar af dat de partneralimentatie maandelijks wordt betaald. Dat hoeft echter niet. Je kunt bijvoorbeeld ook besluiten om de alimentatieverplichting af te kopen. Dit kan fiscaal aantrekkelijk zijn voor met name de alimentatieplichtige. Er ontstaat dan namelijk een hoge aftrekpost. Je moet dan echter wel voldoende inkomen in box 1 hebben om effectief gebruik te maken van deze aftrekpost. De alimentatieontvanger daarentegen moet fiscaal in één keer afrekenen over de afkoopsom en dat is dan meestal weer niet voordelig. Dit kan worden voorkomen door de afkoop te storten in een lijfrenteverzekering. Er gelden hiervoor wel voorwaarden. Zo moeten de lijfrente-uitkeringen direct ingaan na het betalen van de afkoopsom.

Let op: een afkoopsom is pas fiscaal aftrekbaar als deze betaald is na inschrijving van de echtscheidingbeschikking in het register van de Burgerlijke Stand. Betaal je de afkoopsom eerder dan is deze voor jou niet aftrekbaar, maar wel belast bij de alimentatieontvanger.

Het is raadzaam om goed te overwegen of afkoop aantrekkelijk is. Stel dat je ex-partner na twee jaar gaat samenwonen, dan eindigt jouw alimentatieplicht. Heb je de alimentatie in een keer afgekocht, dan is dat dus bijzonder vervelend. In dat geval betaal je veel meer dan wanneer je de alimentatie maandelijks had overgemaakt.

Valkuil 3: eigen woning

Als een van de partners de eigen woning verlaat, heeft dit gevolgen voor de eigenwoningregeling. Fiscaal gezien wordt de woning voor de vertrekkende partner nog maximaal twee jaar lang als eigen woning aangemerkt (scheidingsregeling). De tweejaarstermijn gaat lopen zodra de partner de woning duurzaam verlaat. Wie van de partners het eigenwoningforfait en de aftrekbare rente in die periode moet aangeven en hoe, hangt af van de juridische eigendomsverhouding en de juridische schuldverhouding. In gemeenschap van goederen is dit 50/50, bij huwelijkse voorwaarden kan de eigendomsverhouding anders liggen.

Verlaat je de woning dan moet je jouw aandeel in het eigenwoningforfait opgeven, maar dit aandeel kun je ook weer in aftrek brengen als betaalde alimentatie. Afhankelijk van jouw aandeel in de eigenwoningschuld kun je de eigenwoningrente aftrekken. Betaal je meer dan is dit meerdere aftrekbaar als betaalde alimentatie. Bij de blijvende partner is dit deel belast als ontvangen alimentatie.

Twee jaar na vertrek uit de woning stopt de eigenwoningregeling. Voor de vertrekkende partner betekent dit dat het aandeel in de eigenwoning en in de schuld verhuizen naar box 3. De rente is dan niet langer aftrekbaar. Het is dan ook verstandig om binnen twee jaar de scheiding af te ronden. Ook de bijleenregeling komt dan om de hoek kijken.

Let op: de tweejaarstermijn stopt zodra ook de achterblijvende partner de woning verlaat. In de praktijk staat de woning dan vaak leeg te koop, zodat nog gebruik kan worden gemaakt van de verhuisregeling.

Wordt de woning uiteindelijk toebedeeld aan een van de partners, dan heeft dit gevolgen voor de bijleenregeling. De partner die de woning niet overneemt, realiseert een eigenwoningreserve, omdat sprake is van vervreemding.

Valkuil 4: pensioenen

Bij scheiding wordt het ouderdomspensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd, gedeeld tussen beide partijen. Dit wordt ‘verevening’ genoemd. Je kunt hiervan afwijken door in de huwelijkse voorwaarden of in het scheidingsconvenant een andere verdeling af te spreken. Bij ‘verevening’ ben je afhankelijk van je ex-partner die het pensioen heeft opgebouwd. Het ouderdomspensioen komt namelijk pas tot uitkering op het moment dat je ex-partner de pensioengerechtigde leeftijd bereikt. Overlijdt je ex-partner dan krijg je als vereveningsgerechtigde geen ouderdomspensioen meer uitgekeerd. Overlijd je zelf dan krijgt jouw ex-partner weer het volledig ouderdomspensioen.

Je kunt ook gezamenlijk kiezen voor conversie. Het ouderdomspensioen wordt dan omgezet in een eigen pensioenrecht. Het voordeel is dat geen van beiden nog afhankelijk is van het leven of de dood van de ander. Aan conversie kleven ook nadelen. Als jouw ex-partner overlijdt, stopt de alimentatie en heb je ook geen recht op een eventueel nabestaandenpensioen. Bij conversie wordt het nabestaandenpensioen namelijk omgezet in een eigen aanspraak op ouderdomspensioen. Bovendien moeten beide ex-echtgenoten meewerken aan conversie en dat is in de praktijk niet zo eenvoudig. Zeker omdat de partner die het pensioen heeft opgebouwd, het afgestane deel van het ouderdomspensioen niet terugkrijgt als de ander komt te overlijden.

Tot slot

Zoals je merkt komt er bij een echtscheiding een hoop kijken en zijn er veel zaken die geregeld moeten worden. Het zijn beslissingen waarover je eerder niet hoefde na te denken en dat kan natuurlijk voor onrust zorgen. Daarnaast spelen de emotionele aspecten uiteraard ook nog een rol. Bij Nieuwint & Van Beek kunnen we je tijdens het echtscheidingsproces bijstaan op financieel en fiscaal vlak. Neem gerust contact met ons op voor een oriënterend gesprek óf wanneer je concrete vragen hebt. Zo krijg je op het praktische vlak in ieder geval alvast een stuk rust en zekerheid terug.